Stagflasyon kapıda: Hem işsizlik hem enflasyon artacak
TMMOB Makina Mühendisleri Odası "Sanayinin Sorunları" bülteninde yükselen enflasyona eşlik etme riski olan durgunluğa ve stagflasyon riskine vurgu yapıldı.
![Banknotların önünde düşüş gösteren grafik.](https://www.evrensel.net/images/840/upload/dosya/196125.jpg)
Görsel: Pixabay
TMMOB Makina Mühendisleri Odası tarafından yayımlanan sanayinin sorunları bülteninin 74’üncüsünde Türkiye’de yükselen enflasyona eşlik etme riski olan durgunluğa, ikisinin bir arada görüldüğü “Stagflasyon riski” konusuna yer verildi.
Her ay iktisatçı-yazar Mustafa Sönmez’in katkısıyla hazırlanan raporda TÜİK, Merkez Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Eurostat, IMF verileri kullanıldı. Yapılan analizde merkez ülkelerde yaşanan enflasyon ve uç veren durgunluk; ikisinin bir arada görüldüğü stagflasyon riskine dikkat çekilerek, bunun Türkiye’ye olası etkileri araştırıldı. Araştırmada, Türkiye’de enflasyonun kontrolden çıkmasına yol açan etkenlere yer verilirken sanayideki canlanmanın kalıcı olmadığına ve kalitesizliğine dikkat çekildi. Enflasyonla birlikte yıl sonuna doğru uç verecek durgunluğun Türkiye için de stagflasyon, yani hem pahalılık hem işsizlik sorununu derinleştireceği görüşüne yer verildi.
Analizde ortaya çıkan başlıklar özetle şöyle:
• Dünya ekonomisinin merkezleri, ABD, avro alanı, hatta Çin’de enflasyon alışılmadık bir artış içinde ve önlem almayı gerektirecek boyutlara doğru ilerliyor. Enerji başta olmak üzere emtia fiyatlarınki Covid-19 ortamının da yol açtığı fiyat artışları, genelde sanayici fiyatlarını etkiledi ve bu merkez ülkelerdeki tüketici fiyatlarının da alışılmadık şekilde artışına yol açıyor.
• Pandemiye giriş yılında yaşanan küresel küçülme, merkez ülkelerde özellikle hizmet sektörlerindeki kapanmalarla ağır daralmalar yaşattı. Devletlerin eli açık davranıp büyük bütçe açıkları ve kamu borcu stokunun katlanmasını göze alarak uyguladıkları maliye politikalarının da etkisiyle 2021’de göreceli canlanmalar yaşandı. Bu canlanmanın getirdiği enflasyonist eğilimlerin kontrol altında tutulması için parasal sıkıştırma politikaları yine gündemde.
• Bu enflasyonist gidiş yakından takip edilirken ekonomide durgunluk günleri de yaşanıyor. Hem tedarik hem talep soruları üretimde düşüşlere yol açıyor ve enflasyon içinde durgunluk, yani stagflasyonun belirtileri hissediliyor.
• Merkezdeki stagflasyon riski, Türkiye gibi ülkeleri de yakından etkileyecek. Türkiye’den siyasi basiretsizliğin de katkısıyla kontrolden çıkan enflasyonu, bulunduğu basamaktan daha yukarı, yüzde 20’lerden yüzde 25-30’lara taşıyacak dinamikler canlı.
• Enflasyon yüksek görünmesin diye vergi gelirlerinden de vazgeçiliyor. Sadece ilk 9 ayda enflasyonun daha da yükselmemesi için vazgeçilen vergilerin 103 milyar TL’yi bulduğu bizzat Hazine Bakanlığı’nca açıklandı.
• Enflasyondaki yükseliş ve tahribat, siyasi bir dönüşüme, genel seçimlere kadar gündemde canlılığını koruyacak gibi görünüyor.
• Üretim ayağında ise hem ucuzlaştırılan “Yoksullaştırıcı” ihracatın hem de içeride öne çekilen harcamaların katkısıyla sanayide alışılmadık bir canlanma, yılın ilk 3 çeyreğinde yaşandı.
• İhracatta, birim ihraç fiyatları birim ithal fiyatlarının altında seyrediyor ve dış ticaret üstünden yoksullaşma yaşanıyor. Dış ticaret haddi son 3 yılda birkaç ay dışında, hep 100’ün altındadır. Yani ülke aleyhine seyreden bir dış ticaret faaliyeti vardır. Özellikle 2021 yılında 100’ün altında kalmak süreklilik arz ediyor. 2021 yılı ağustos ayında bu değer 86.8 olarak gerçekleşti.
• 2020 yılı ağustos ayında 104.1 olarak elde edilmiş olan dış ticaret haddi, 13.6 puan azalarak, 2021 yılı ağustos ayında 86.8 oldu.
• Enflasyonun yanında cari denge sorunu ve döviz fiyatı artışlarına yol açan kalitesiz büyümenin alt gelir gruplarına iş ve aş yaratmayan kısırlığı, sürdürülebilme şansını daha da azaltıyor.
• Dolayısıyla kontrolden çıkmış bir enflasyonunun yanında durgunluğa giren bir ekonomik konjonktür yılın sonlarına doğru kaçınılmaz görünüyor. Bu da stagflasyonun Türkiye versiyonunu yaşamak demek. Hem pahalılık hem işsizlik, özellikle alt sınıfların daha yakından hissedecekleri bir sorun yumağı olmaya aday.
(EKONOMİ SERVİSİ)